ZAKUP DZIAŁKI, PLANOWANIE BUDOWY DOMU LUB ANALIZA MOŻLIWOŚCI UZYSKANIA ODSZKODOWANIA ZA INFRASTRUKTURĘ PRZESYŁOWĄ WYMAGAJĄ DOKŁADNEGO SPRAWDZENIA STANU NIERUCHOMOŚCI. JEDNYM Z NAJWAŻNIEJSZYCH ELEMENTÓW JEST USTALENIE, CZY PRZEZ DZIAŁKĘ PRZEBIEGAJĄ URZĄDZENIA PRZESYŁOWE ORAZ CZY ZOSTAŁA USTANOWIONA SŁUŻEBNOŚĆ PRZESYŁU. W WIELU PRZYPADKACH WŁAŚCICIELE GRUNTÓW NIE MAJĄ ŚWIADOMOŚCI, ŻE ZNAJDUJĄCE SIĘ NA ICH TERENIE LINIE ENERGETYCZNE, GAZOCIĄGI LUB INNE SIECI MOGĄ DAWAĆ PODSTAWĘ DO DOCHODZENIA WYNAGRODZENIA LUB ODSZKODOWANIA.
SPRAWDZENIE PRZEBIEGU INFRASTRUKTURY JEST DZIŚ ZNACZNIE PROSTSZE NIŻ JESZCZE KILKA LAT TEMU. DZIĘKI OGÓLNODOSTĘPNYM MAPOM GEODEZYJNYM I PORTALOM INTERNETOWYM MOŻNA SAMODZIELNIE ZWERYFIKOWAĆ PRZEBIEG URZĄDZEŃ PRZESYŁOWYCH NA SWOJEJ NIERUCHOMOŚCI.
Dlaczego warto sprawdzić, czy na działce istnieje służebność przesyłu?
Obecność infrastruktury przesyłowej może znacząco wpływać na sposób korzystania z nieruchomości. Linie energetyczne, gazociągi, rurociągi czy inne urządzenia przesyłowe często powodują ograniczenia w zabudowie oraz użytkowaniu gruntu. Wokół wielu instalacji wyznaczane są strefy ochronne, w których obowiązują określone zakazy lub ograniczenia inwestycyjne.
Jeżeli przedsiębiorstwo przesyłowe korzysta z gruntu bez odpowiedniego tytułu prawnego, właściciel może mieć prawo do:
- wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu,
- odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości,
- uregulowania stanu prawnego urządzeń przesyłowych.
Pierwszym krokiem jest jednak ustalenie dokładnego przebiegu infrastruktury oraz sprawdzenie czy służebność została formalnie ustanowiona.
Geoportal – podstawowe narzędzie do sprawdzania infrastruktury na działce
Najłatwiejszym sposobem na weryfikację przebiegu urządzeń przesyłowych jest skorzystanie z Geoportalu Krajowego. To oficjalny system informacji przestrzennej umożliwiający dostęp do danych geodezyjnych i kartograficznych dla całego kraju.
Aby sprawdzić swoją działkę:
- Wyszukaj nieruchomość po adresie lub numerze ewidencyjnym.
- Przejdź do sekcji „Zawartość mapy”.
- Włącz warstwę „Uzbrojenie terenu”.
- Zaznacz interesujące Cię sieci, np. elektroenergetyczne, gazowe lub wodociągowe.
- Porównaj przebieg infrastruktury z granicami działki.
Dzięki temu szybko ustalisz, czy przez nieruchomość przebiegają urządzenia przesyłowe oraz jaki jest ich orientacyjny przebieg.
Ewidencja gruntów i budynków (dalej EGiB) – sprawdzenie granic działki
Sama obecność infrastruktury na mapie nie wystarczy. Równie ważne jest ustalenie rzeczywistych granic nieruchomości. W tym celu należy skorzystać z danych Ewidencji Gruntów i Budynków.
To właśnie granice ewidencyjne, a nie ogrodzenie czy płot, decydują o tym, czy urządzenia znajdują się na działce. W praktyce zdarzają się sytuacje, gdy ogrodzenie zostało postawione w innym miejscu niż prawna granica nieruchomości.
Na mapie EGiB warto zweryfikować:
- numer działki ewidencyjnej,
- dokładny przebieg granic,
- powierzchnię nieruchomości,
- przeznaczenie gruntu.
Dodatkowo warto pobrać wypis z rejestru gruntów, który zawiera informacje potrzebne do dalszej analizy prawnej.
Jak sprawdzić, czy służebność przesyłu została wpisana do księgi wieczystej?
Samo istnienie infrastruktury nie oznacza jeszcze, że służebność przesyłu została ustanowiona. Kolejnym krokiem powinno być sprawdzenie księgi wieczystej nieruchomości. Informacji należy szukać przede wszystkim w Dziale III księgi wieczystej, gdzie wpisywane są ograniczone prawa rzeczowe, w tym służebności przesyłu.
Jeżeli wpis istnieje, można ustalić:
- na rzecz jakiego przedsiębiorstwa została ustanowiona służebność,
- zakres uprawnień przedsiębiorcy,
- datę ustanowienia służebności.
Brak wpisu nie oznacza jednak automatycznie, że przedsiębiorstwo korzysta z gruntu bezprawnie. Każda sytuacja wymaga indywidualnej analizy.
Specjalistyczne mapy operatorów przesyłowych
W przypadku infrastruktury przesyłowej wysokiego znaczenia warto skorzystać również z map udostępnianych przez operatorów sieci.
Linie elektroenergetyczne najwyższych napięć
Właściciele działek mogą sprawdzić przebieg linii 220 kV oraz 400 kV na mapach publikowanych przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne (PSE). Pozwala to zweryfikować przebieg strategicznej infrastruktury elektroenergetycznej.
Gazociągi przesyłowe
Operator Gaz-System udostępnia interaktywne mapy przebiegu gazociągów wysokiego ciśnienia. Dzięki nim można ustalić, czy przez nieruchomość przebiega gazociąg przesyłowy oraz jakie są jego podstawowe parametry.
Takie źródła często zawierają bardziej szczegółowe dane niż standardowe mapy geodezyjne.
Lokalne geoportale gminne i powiatowe
Wiele samorządów prowadzi własne Systemy Informacji Przestrzennej (SIP) lub portale GIS. Często znajdują się tam dane niedostępne w Geoportalu Krajowym.
Lokalne portale mogą zawierać:
- aktualne plany zagospodarowania przestrzennego,
- przebieg sieci uzbrojenia terenu,
- strefy ochronne infrastruktury,
- decyzje administracyjne dotyczące lokalizacji urządzeń przesyłowych.
W niektórych przypadkach są one aktualizowane szybciej niż centralne bazy danych.
Na co zwrócić uwagę podczas analizy map geodezyjnych?
Podczas sprawdzania przebiegu infrastruktury przesyłowej warto przeanalizować kilka kluczowych elementów:
Rodzaj infrastruktury
Znaczenie ma to, czy mamy do czynienia z:
- linią wysokiego napięcia,
- linią średniego napięcia,
- gazociągiem,
- rurociągiem,
- siecią telekomunikacyjną,
- innymi urządzeniami przesyłowymi.
Długość przebiegu przez działkę
Istotna jest długość infrastruktury znajdującej się na nieruchomości. Wpływa ona na zakres ograniczeń w korzystaniu z gruntu oraz potencjalną wartość roszczeń.
Lokalizacja urządzeń
Warto sprawdzić:
- odległość od granic działki,
- położenie słupów energetycznych,
- przebieg przewodów nad nieruchomością,
- obszar objęty strefą ochronną.
Co zrobić po wykryciu infrastruktury na działce?
Jeżeli analiza map potwierdzi obecność urządzeń przesyłowych, kolejnym krokiem powinna być szczegółowa weryfikacja stanu prawnego nieruchomości.
Przydatne będą:
- numer księgi wieczystej,
- numer działki ewidencyjnej,
- mapa z zaznaczonym przebiegiem infrastruktury,
- informacje o rodzaju urządzeń przesyłowych.
Na podstawie tych danych można ocenić, czy istnieją podstawy do dochodzenia wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu lub odszkodowania za bezumowne korzystanie z gruntu.
Podsumowanie
Sprawdzenie, czy na działce istnieje służebność przesyłu, warto rozpocząć od analizy map geodezyjnych dostępnych online. Geoportal Krajowy, Ewidencja Gruntów i Budynków oraz lokalne systemy informacji przestrzennej pozwalają samodzielnie ustalić przebieg infrastruktury przesyłowej i ocenić jej wpływ na nieruchomość.
Po wykryciu urządzeń przesyłowych należy dodatkowo zweryfikować księgę wieczystą oraz dokumentację prawną. Dopiero połączenie informacji geodezyjnych i prawnych pozwala ustalić, czy przedsiębiorstwo przesyłowe posiada odpowiedni tytuł do korzystania z nieruchomości oraz czy właścicielowi przysługują roszczenia finansowe.
Karolina Nalewaj koncentruje swoje zainteresowania naukowe wokół prawa rolnego i prawa wyborczego jako doktorantka w dyscyplinie nauk prawnych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Ponadto, angażuje się w projekty badawcze oraz bierze aktywny udział w konferencjach naukowych, rozwijając swoją wiedzę i kompetencje w powyższych obszarach zainteresowania.
Pytania? Indywidualna konsultacja z ekspertem w cenie 150 zł/30 min.
_____________________________________________________________________________________________________________
