WIELU ROLNIKÓW I WŁAŚCICIELI GRUNTÓW ROLNYCH OD LAT WALCZYŁO W SĄDACH O SPRAWIEDLIWE WYNAGRODZENIE ZA TO, ŻE NA ICH POLACH STOJĄ SŁUPY ENERGETYCZNE, GAZOCIĄGI CZY LINIE TELEKOMUNIKACYJNE. SĄDY NAJCZĘŚCIEJ ODPOWIADAŁY: „NIC NIE DOSTANIECIE, BO FIRMA JUŻ DAWNO ZASIEDZIAŁA SŁUŻEBNOŚĆ”. TERAZ TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY POWIEDZIAŁ STOP – I OTWORZYŁ DRZWI DO PONOWNEGO OTWARCIA STARYCH SPRAW. ALE UWAGA: NIE JEST TO TAKIE PROSTE, JAK SIĘ WYDAJE.
Co naprawdę orzekł Trybunał Konstytucyjny?
2 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny w wyroku P 10/16 stwierdził, że przedsiębiorstwa przesyłowe (energetyczne, gazowe, telekomunikacyjne) nie mogą nabywać przez zasiedzenie służebności przesyłu na cudzej nieruchomości, jeżeli korzystanie z niej odbywało się bez uprzedniego uregulowania tytułu prawnego oraz bez zapewnienia właścicielowi należnej rekompensaty. Trybunał podkreślił, że w okresie, gdy budowano wiele sieci, nie istniała jeszcze instytucja służebności przesyłu, a praktyka opierała się na innych formach prawnych (np. dzierżawie, użytkowaniu) bądź – w przypadku nowych inwestycji – na stosowaniu przepisów wywłaszczeniowych. Sam fakt wieloletniego korzystania z cudzej nieruchomości bez zgody właściciela i bez odszkodowania nie prowadzi więc do nabycia prawa do takiego korzystania. Wyrok jest ostateczny i ma moc powszechnie obowiązującą.
Dzień później, 3 grudnia 2025 r., TK poszedł jeszcze dalej (wyrok SK 17/18). Orzekł, że sądy muszą uznawać takie wyroki TK za podstawę do wznowienia zakończonych postępowań cywilnych, nawet jeśli wcześniej uchwała Sądu Najwyższego z 2009 r. (III PZP 2/09) mówiła co innego.
Dla rolników oznacza to realną szansę na ponowne rozpatrzenie spraw sprzed lat i uzyskanie odszkodowania za bezumowne korzystanie z gruntu.
Czy stare przegrane sprawy da się wznowić?
Tak – ale tylko te, które zakończyły się prawomocnym wyrokiem w ciągu ostatnich 10 lat. Masz na to dokładnie 3 miesiące od dnia wejścia w życie wyroku TK (czyli od ogłoszenia, a nie od publikacji w Dzienniku Ustaw).
Kluczowe jest to, że wyrok TK z 3 grudnia 2025 r. (SK 17/18) bezpośrednio nakłada na sądy obowiązek uznawania wyroków „zakresowych” (takich jak P 10/16) za podstawę wznowienia.
Sądy powszechne, które będą rozpoznawać skargi o wznowienie postępowania, nie są związane uchwałą Sąd Najwyższy z 2009 r. w takim znaczeniu, że muszą ją bezrefleksyjnie stosować w każdej sprawie. W świetle późniejszego orzecznictwa Trybunał Konstytucyjny część przedstawicieli doktryny wskazuje, iż sądy mogą odstępować od tej uchwały, jeżeli uznają ją za niezgodną z aktualnym stanem konstytucyjnym i kierunkiem wykładni wyznaczonym przez TK.
Termin 10 lat – największa pułapka
Tu jest największy haczyk. Art. 408 k.p.c. mówi jasno: po 10 latach od uprawomocnienia się wyroku nie można już wnosić skargi o wznowienie – chyba że udowodnisz, że zostałeś „pozbawiony możności działania”.
Jeśli Twój wyrok uprawomocnił się przed grudniem 2015 r. – szanse są bardzo małe. Ale istnieje argument: przez lata sądy (idąc za uchwałą SN) odmawiały wznowienia postępowań na podstawie wyroków TK. To mogło być właśnie „pozbawieniem możności działania”. Jeśli uda się to skutecznie wykazać – nawet starsze sprawy mają szansę
Brak publikacji wyroku w Dzienniku Ustaw – czy to blokuje drogę?
Rząd nie publikuje wielu wyroków TK, twierdząc, że są „wadliwe”. Ale to nie może uderzać w prawa obywateli.
Trybunał wielokrotnie powtarzał (m.in. w wyroku K 35/15 z 2015 r. i P 3/25 z 2025 r.): orzeczenie TK wchodzi w życie z chwilą ogłoszenia przez sam Trybunał, a nie z chwilą publikacji. Wyrok obowiązuje od razu, nawet bez Dziennika Ustaw.
Sądy administracyjne już od lat przyjmują, że obstrukcja rządu nie może odbierać obywatelom prawa do wznowienia. Sądy cywilne powinny pójść tą samą drogą.
Co powinien zrobić rolnik lub przedsiębiorca rolny już teraz?
- Sprawdź datę uprawomocnienia się wyroku w Twojej sprawie – masz tylko 3 miesiące od ogłoszenia wyroku TK (czyli do marca 2026 r.).
- Zbierz dokumenty: wyrok, postanowienie o zasiedzeniu służebności, mapki geodezyjne, zdjęcia słupów/linii.
- Jak najszybciej skonsultuj się z nami – specjalizujemy się w służebnościach przesyłu i odszkodowaniach za nieruchomości.
- Zajmiemy się Twoją sprawą – przygotujemy skargę o wznowienie postępowania.
Najbliższe miesiące pokażą, jak sądy będą podchodzić do tych spraw. Możliwe, że na początku orzeczenia będą różne, ale trend jest wyraźny: wyroki TK dają rolnikom realną szansę na odzyskanie pieniędzy za ziemię, z której ktoś bezprawnie korzystał przez lata.
Jeśli na Twojej działce stoją linie i nigdy nie dostałeś godziwego odszkodowania – nie czekaj. Czas ucieka. Skontaktuj się z nami.
Karolina Nalewaj koncentruje swoje zainteresowania naukowe wokół prawa rolnego i prawa wyborczego jako doktorantka w dyscyplinie nauk prawnych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Ponadto, angażuje się w projekty badawcze oraz bierze aktywny udział w konferencjach naukowych, rozwijając swoją wiedzę i kompetencje w powyższych obszarach zainteresowania.
Rozwiążmy to razem. Znajdź prawników gotowych pomóc.