W KONTEKŚCIE DYNAMICZNYCH ZMIAN W PRAWIE UNIJNYM, WYNIKAJĄCYCH Z EUROPEJSKIEGO ZIELONEGO ŁADU ORAZ PAKIETU „FIT FOR 55”, CERTYFIKACJA BIOMETANU NABIERA KLUCZOWEGO ZNACZENIA DLA POLSKIEJ TRANSFORMACJI ENERGETYCZNEJ. CELEM NINIEJSZEGO OPRACOWANIA JEST OMÓWIENIE ASPEKTÓW PRAWNYCH CERTYFIKACJI BIOMETANU W ŚWIETLE DYREKTYW RED II (DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2018/2001) ORAZ RED III (DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2023/2413), A TAKŻE SPOSOBU ICH TRANSPOZYCJI DO KRAJOWEGO PORZĄDKU PRAWNEGO.
Kontekst unijny i cele certyfikacji
Dyrektywy RED II i RED III zobowiązują państwa członkowskie do promocji energii z odnawialnych źródeł (dalej: OZE), w tym biometanu, który jest definiowany jako gaz odnawialny produkowany z biomasy. Celem jest redukcja emisji gazów cieplarnianych (dalej: GHG) o co najmniej 55% do 2030 r. w porównaniu z 1990 r. Certyfikacja biometanu służy weryfikacji spełnienia kryteriów zrównoważonego rozwoju (dalej: KZR), w tym minimalnej redukcji emisji GHG, oraz zapewnieniu, że biometan kwalifikuje się jako OZE. Bez certyfikacji nie może być on zaliczany do realizacji celów unijnych, takich jak Narodowy Cel Wskaźnikowy (dalej: NCW) w Polsce.
Zgodnie z art. 29 RED II i art. 30 RED III, certyfikacja obejmuje cały łańcuch dostaw, od surowców po końcowe wykorzystanie. Komisja Europejska uznaje dobrowolne systemy certyfikacyjne, których lista jest dostępna na stronie Komisji. W Polsce dominującym systemem jest KZR INiG, uznany przez Komisję Europejską jako zgodny z RED I, II i III.
Wdrożenie dyrektyw RED w polskim prawie
Kluczowym aktem implementującym dyrektywy RED w Polsce jest ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1234, z późn. zm.). Nowelizacja tej ustawy z dnia 21 lutego 2025 r. (Dz.U. poz. 303), która weszła w życie 1 kwietnia 2025 r., dostosowuje polskie przepisy do RED II i częściowo do RED III. Zmiany obejmują rozszerzenie definicji biogazu i biometanu oraz nałożenie obowiązków certyfikacyjnych na producentów, wymóg stosowania uznanych systemów certyfikacji dla zaliczenia biometanu do NCW, zaostrzenie progów redukcji emisji GHG, uzależnionych od daty uruchomienia instalacji (na przykład 65% dla instalacji po 2021 r., 80% dla niektórych zastosowań), a także umożliwienie eksportu certyfikowanego biometanu w ramach UE.
Brak pełnej transpozycji RED III (termin upływa 21 maja 2025 r. dla sektora transportu) może skutkować postępowaniami przed Trybunałem Sprawiedliwości UE, co podkreśla pilność dostosowań.
Obowiązek certyfikacji – podmioty i zakres
Zgodnie z RED III i nowelizacją ustawy o biopaliwach, certyfikacja jest obowiązkowa dla wszystkich ogniw łańcucha dostaw biometanu. Dotyczy to producentów biometanu (zatłaczanie do sieci lub sprzedaż jako paliwo), dostawców surowców, w tym rolników i miejsc powstawania odpadów (audytowani jako dostawcy do pierwszego punktu zbiórki – FGP), firm handlowych surowcami, operatorów logistyki (transport, magazynowanie, skraplanie), podmiotów handlowych biometanem oraz odbiorców końcowych (na przykład zakłady przemysłowe wykazujące wykorzystanie OZE).
Brak certyfikacji w dowolnym ogniwie dyskwalifikuje całą partię jako OZE (art. 30 ust. 3 RED III). Obowiązek nie obejmuje małych dostawców surowców, ale wymaga poświadczeń zrównoważonego pochodzenia (Proof of Sustainability – POS).
Proces certyfikacji w systemie KZR INiG
System KZR INiG, administrowany przez Instytut Nafty i Gazu – Państwowy Instytut Badawczy, jest głównym narzędziem certyfikacji w Polsce. Lista jednostek certyfikujących obejmuje między innymi Baltic Control Certification A/S, BM Certification SIA, Bureau Veritas Polska Sp. z o.o., Control Union Poland Sp. z o.o. Proces obejmuje wdrożenie wymagań, czyli przygotowanie dokumentacji (bilans masy, kalkulacja GHG wg wzorów z RED III), zgłoszenie do systemu KZR INiG i podpisanie umowy, wybór jednostki certyfikującej i określenie zakresu (na przykład BG – produkcja biogazu, BM – biometan, TR – handel), audyt dokumentacyjny i na miejscu, w tym audyt dostawców dla FGP, a na koniec wydanie certyfikatu i publikacja w rejestrze.
Dokumentacja musi obejmować ewidencję surowców, dowody legalności, procedury zarządzania partiami i kalkulację emisji GHG (nie mylić ze śladem węglowym – metodyki różnią się znacząco). Certyfikaty RED II pozostają ważne, ale wymagają dostosowania do RED III podczas audytów.
Planowanie certyfikacji i korzyści
Certyfikację należy planować na etapie projektowania instalacji, uwzględniając wybór surowców, logistykę i parametry technologiczne. Wczesne działania minimalizują ryzyka prawne i koszty.
Korzyści prawne i ekonomiczne to między innymi dostęp do mechanizmów wsparcia (na przykład fundusze UE, zwolnienia podatkowe), możliwość eksportu i udziału w rynku OZE, wzmocnienie pozycji konkurencyjnej poprzez wiarygodność środowiskową oraz spełnienie obowiązków sprawozdawczych wobec Agencji Rynku Rolnego i Urzędu Regulacji Energetyki.
Redukcja emisji GHG – aspekty prawne
Redukcja GHG oblicza się w cyklu życia biometanu w porównaniu do ekwiwalentu kopalnego (na przykład 94 g CO2eq/MJ dla transportu – załącznik V RED III). Minimalne progi wynoszą 65-80% w zależności od zastosowania (energia, transport, wodór). Niespełnienie skutkuje utratą statusu OZE i sankcjami administracyjnymi (kary do 500 000 zł wg ustawy o biopaliwach).
Wniosek
Certyfikacja biometanu jest nie tylko obowiązkiem prawnym wynikającym z RED II/III i polskiej nowelizacji z 2025 r., ale także strategicznym narzędziem dekarbonizacji. W obliczu rosnącej roli biometanu w uniezależnieniu od paliw kopalnych, przedsiębiorcy powinni niezwłocznie wdrożyć systemy certyfikacyjne, by uniknąć ryzyka prawnego i skorzystać z możliwości rynkowych. W razie wątpliwości zalecam konsultację z radcą prawnym specjalizującym się w prawie UE.
Karolina Nalewaj koncentruje swoje zainteresowania naukowe wokół prawa rolnego i prawa wyborczego jako doktorantka w dyscyplinie nauk prawnych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Ponadto, angażuje się w projekty badawcze oraz bierze aktywny udział w konferencjach naukowych, rozwijając swoją wiedzę i kompetencje w powyższych obszarach zainteresowania.
Rozwiążmy to razem. Znajdź prawników gotowych pomóc.